Nhịp sống bận rộn khiến nhiều người trẻ lựa chọn đồ ăn nhanh, thức uống nhiều đường hoặc những bữa ăn qua loa để tiết kiệm thời gian. Tuy nhiên, một bữa ăn đủ no chưa chắc đã đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể. Thay đổi thói quen ăn uống cần bắt đầu từ những lựa chọn nhỏ, phù hợp với điều kiện sống và khả năng tài chính.
Khi sự tiện lợi trở thành ưu tiên
Với nhiều sinh viên và người mới đi làm, thời gian dành cho ăn uống thường bị thu hẹp bởi lịch học, công việc và những hoạt động cá nhân. Một chiếc bánh mì ăn vội, hộp cơm mua sẵn hay cốc trà sữa giữa buổi có thể trở thành lựa chọn quen thuộc. Không phải thực phẩm mua ngoài đều thiếu lành mạnh, nhưng nếu thường xuyên ăn uống thiếu đa dạng, người trẻ có thể khó bảo đảm đầy đủ dưỡng chất cần thiết.
Một vấn đề khác là thói quen lựa chọn thực phẩm theo khẩu vị thay vì giá trị dinh dưỡng. Đồ chiên rán, thức ăn chế biến sẵn và nước ngọt thường hấp dẫn bởi hương vị, sự tiện lợi và khả năng tiếp cận dễ dàng. Trong khi đó, rau xanh, trái cây và các nguồn chất xơ đôi khi chưa được chú ý đúng mức.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chế độ ăn lành mạnh cần bảo đảm tính đầy đủ, cân bằng, điều độ và đa dạng. Một khẩu phần hợp lý nên ưu tiên các thực phẩm ít qua chế biến, rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và những nguồn protein phù hợp; đồng thời hạn chế lượng đường tự do, muối và chất béo không có lợi cho sức khỏe.
Khẩu phần cần có đủ carbohydrate, protein và chất béo với tỷ lệ phù hợp để đáp ứng nhu cầu năng lượng, duy trì hoạt động cơ bắp và phục hồi sau tập.
Đừng để những thói quen nhỏ tích lũy thành nguy cơ
Không phải cứ ăn một bữa đồ ăn nhanh là gây hại cho sức khỏe. Điều cần quan tâm là tần suất, khẩu phần và tổng thể chế độ ăn trong thời gian dài.
Việc thường xuyên tiêu thụ thực phẩm giàu năng lượng nhưng ít chất xơ, kết hợp với lối sống ít vận động, có thể làm tăng nguy cơ thừa cân và các bệnh không lây nhiễm. Ngược lại, chế độ ăn thiếu năng lượng hoặc hạn chế quá mức để giảm cân cũng có thể khiến cơ thể không được cung cấp đủ dưỡng chất.
Đáng chú ý, nhiều người trẻ có xu hướng đánh giá thực phẩm dựa trên những thông tin ngắn trên mạng xã hội. Các phương pháp như chỉ ăn một nhóm thực phẩm, nhịn ăn kéo dài hoặc loại bỏ hoàn toàn tinh bột đôi khi được quảng bá như cách giảm cân nhanh. Tuy nhiên, nhu cầu dinh dưỡng của mỗi người khác nhau; một chế độ ăn phù hợp cần xét đến tuổi, tình trạng sức khỏe, mức độ vận động và mục tiêu cá nhân.
Báo VnExpress trong bài viết “Người Việt ăn thịt gấp đôi mức khuyến nghị, lười ăn rau” đã dẫn số liệu về cơ cấu tiêu thụ thực phẩm và ý kiến của PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, liên quan đến tình trạng khẩu phần ăn mất cân đối. Đây là lời nhắc rằng chất lượng dinh dưỡng không chỉ nằm ở lượng thức ăn, mà còn ở sự đa dạng và tỷ lệ giữa các nhóm thực phẩm.
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, nhận định rằng việc tiêu thụ nhiều thịt nhưng chưa bổ sung đủ rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt có thể làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, rối loạn chuyển hóa.
Điều chỉnh thói quen ăn uống từ đâu?
Không phải người trẻ nào cũng có điều kiện ăn đúng giờ hoặc tự nấu đủ ba bữa mỗi ngày. Vì vậy, việc cải thiện dinh dưỡng cần dựa trên lịch sinh hoạt và điều kiện thực tế, thay vì áp dụng một thực đơn cứng nhắc.
Người thường xuyên bỏ bữa sáng có thể chuẩn bị trước những món đơn giản như bánh mì kèm trứng hoặc sữa không đường. Người ít ăn rau có thể bổ sung thêm một món rau vào bữa trưa hoặc bữa tối. Nếu thường xuyên uống nước ngọt, việc giảm dần tần suất sử dụng và thay bằng nước lọc cũng là cách điều chỉnh phù hợp. Những thay đổi này không đòi hỏi chi phí lớn nhưng có thể giúp khẩu phần ăn đa dạng hơn.
Bữa sáng đơn giản, nhưng vẫn đủ chất cho người bận, thường xuyên bỏ bữa.
Đối với người muốn giảm cân, tăng cân hoặc có bệnh lý cần điều chỉnh chế độ ăn, việc tham khảo bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng sẽ giúp xác định nhu cầu phù hợp. Những phương pháp ăn kiêng nghiêm ngặt được truyền bá trên mạng không nên được áp dụng tùy tiện, đặc biệt khi chưa hiểu rõ tình trạng sức khỏe của bản thân.
Một bữa ăn có thể giúp xua tan cơn đói, nhưng để đáp ứng nhu cầu của cơ thể, thực phẩm cần được lựa chọn với sự cân nhắc về thành phần và khẩu phần. Với người trẻ, ăn uống hợp lý không nhất thiết bắt đầu từ một chế độ cầu kỳ; trước hết, đó là việc nhìn lại những gì mình ăn mỗi ngày và điều chỉnh những thói quen chưa phù hợp.