Không chỉ hấp dẫn bởi những dãy núi đá vôi, dòng sông xanh và các chuyến đò len qua hang động, Ninh Bình còn cho thấy một hướng đi đáng chú ý của du lịch Việt Nam: phát triển trải nghiệm gắn với bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ văn hóa và cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương.
Quần thể danh thắng Tràng An, Ninh Bình. Có thể sử dụng ảnh theo giấy phép CC BY 4.0 của Jakub Hałun; cần ghi công tác giả và dẫn liên kết giấy phép.
Từ điểm đến nổi tiếng đến hành trình khám phá có chiều sâu
Nhắc đến Ninh Bình, nhiều du khách sẽ nghĩ ngay đến Tràng An, Tam Cốc – Bích Động hay những cánh đồng lúa nằm giữa núi đá. Tuy nhiên, sức hút của vùng đất này không chỉ đến từ cảnh quan đẹp mắt mà còn nằm ở khả năng kết hợp giữa du lịch sinh thái, lịch sử và văn hóa bản địa.
Tại Tràng An, du khách có thể ngồi thuyền đi qua những dãy núi đá vôi, khám phá hệ thống hang động và tìm hiểu các dấu tích lịch sử trong không gian di sản. Trong khi đó, những điểm đến sinh thái như Thung Nham mở ra trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên, đặc biệt là hệ sinh thái rừng và các loài chim.
Quần thể danh thắng Tràng An, Ninh Bình. Có thể sử dụng ảnh theo giấy phép CC BY 4.0 của Jakub Hałun; cần ghi công tác giả và dẫn liên kết giấy phép.
Thay vì chỉ tập trung vào việc tham quan trong thời gian ngắn, du khách có thể dành thêm thời gian tìm hiểu câu chuyện của từng địa danh, thưởng thức đặc sản và khám phá những giá trị văn hóa được cộng đồng địa phương gìn giữ.
Theo thông tin được Sở Du lịch Ninh Bình công bố trong bài viết ngày 13/12/2023, địa phương định hướng lấy văn hóa di sản làm nền tảng để xây dựng sản phẩm du lịch xanh, thân thiện và bền vững. Đây cũng là cách tiếp cận nhằm tạo ra bản sắc riêng thay vì chỉ cạnh tranh bằng số lượng điểm tham quan.
Du lịch xanh không dừng lại ở việc ngắm cảnh
Một chuyến du lịch được xem là có trách nhiệm không chỉ phụ thuộc vào vẻ đẹp của điểm đến mà còn ở cách du khách và đơn vị kinh doanh ứng xử với môi trường.
Những hành động như hạn chế đồ nhựa dùng một lần, không xả rác, tôn trọng không gian sinh sống của động vật hoang dã và lựa chọn dịch vụ địa phương có thể góp phần giảm tác động tiêu cực của hoạt động du lịch.
Ở góc độ quản lý, bài viết “Du lịch Xanh ‘chìa khóa’ phát triển bền vững tại Ninh Bình” đăng trên Trung tâm Xúc tiến du lịch Ninh Bình ngày 13/6/2024 đã đề cập đến định hướng phát triển du lịch gắn với bảo vệ môi trường. Bài viết cũng dẫn trao đổi của bà Dương Thị Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Ninh Bình, về việc thúc đẩy mô hình du lịch xanh tại địa phương.
Điều này cho thấy phát triển du lịch không đơn thuần là thu hút thêm khách tham quan. Các điểm đến còn cần chú trọng quản lý rác thải, sử dụng tài nguyên hợp lý và nâng cao chất lượng dịch vụ để bảo đảm cảnh quan có thể được gìn giữ lâu dài.
“Để phát triển du lịch bền vững thì không thể ‘ăn xổi’ mà tất yếu phải đi theo hướng du lịch xanh.” Phỏng vấn Bà Dương Thị Thanh - Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Ninh Bình, trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Ninh Bình, đăng ngày 13/6/2024.
Người dân địa phương là một phần của trải nghiệm
Một điểm đến sẽ khó tạo được dấu ấn bền vững nếu người dân chỉ đứng ngoài quá trình phát triển du lịch. Khi cộng đồng có cơ hội tham gia cung cấp dịch vụ, giới thiệu văn hóa, kinh doanh đặc sản hoặc phát triển sản phẩm địa phương, lợi ích từ hoạt động du lịch có thể được lan tỏa rộng hơn.
Trong cuộc trao đổi được Sở Du lịch Ninh Bình đăng tải tháng 12/2023, ông Bùi Văn Mạnh, khi đó là Giám đốc Sở Du lịch Ninh Bình, nhấn mạnh vai trò của văn hóa di sản trong phát triển sản phẩm du lịch và đề cập đến việc tạo sinh kế bền vững cho người dân tại các khu vực di sản.
Từ góc nhìn của du khách, những trải nghiệm như thưởng thức món ăn địa phương, tìm hiểu nghề truyền thống hay trò chuyện với người dân có thể khiến chuyến đi trở nên đáng nhớ hơn. Giá trị của hành trình khi ấy không chỉ nằm ở những bức ảnh đẹp mà còn ở sự hiểu biết về vùng đất đã ghé thăm.
Dù vậy, để mô hình này phát huy hiệu quả, các cơ sở kinh doanh cần bảo đảm chất lượng dịch vụ, công khai chi phí và giữ gìn nét văn hóa địa phương, tránh biến những giá trị truyền thống thành sản phẩm thương mại thiếu chiều sâu.
Làm gì để mỗi chuyến đi trở nên có trách nhiệm hơn?
Với du khách, lựa chọn du lịch xanh không nhất thiết phải bắt đầu từ một hành trình đắt đỏ hay một khu nghỉ dưỡng cao cấp. Những thay đổi nhỏ trong cách đi du lịch cũng có thể tạo nên khác biệt.
Du khách có thể ưu tiên các cơ sở lưu trú thực hiện tốt việc tiết kiệm năng lượng, mang theo bình nước cá nhân, sử dụng phương tiện phù hợp và dành thời gian tìm hiểu quy định tại điểm tham quan. Việc mua sản phẩm do người dân địa phương làm ra cũng là một cách đóng góp trực tiếp cho kinh tế cộng đồng.
Đối với các điểm đến, bài toán quan trọng là cân bằng giữa tăng trưởng và bảo tồn. Lượng khách tăng có thể tạo thêm việc làm và doanh thu, nhưng nếu thiếu quy hoạch, kiểm soát sức chứa và quản lý chất thải, chính cảnh quan làm nên sức hút của điểm đến sẽ chịu áp lực.
Ninh Bình vì thế không chỉ là câu chuyện về một địa danh đẹp, mà còn gợi mở vấn đề rộng hơn của ngành du lịch Việt Nam: làm thế nào để du khách có trải nghiệm tốt, người dân được hưởng lợi và thiên nhiên vẫn được bảo vệ.
Một chuyến đi đáng nhớ có thể bắt đầu bằng một bức ảnh. Nhưng để điểm đến tiếp tục đẹp trong nhiều năm tới, điều quan trọng hơn là cách mỗi người lựa chọn, trải nghiệm và gìn giữ nơi mình đặt chân đến.