Nhiều người chỉ tìm đến bệnh viện khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt, trong khi một số vấn đề sức khỏe có thể diễn tiến âm thầm. Khám định kỳ, quản lý hồ sơ sức khỏe và chủ động tìm kiếm tư vấn y tế là những bước quan trọng giúp mỗi người hiểu rõ hơn tình trạng cơ thể.
Tâm lý chỉ đi khám khi có bệnh
Trong cuộc sống hằng ngày, không ít người vẫn duy trì quan niệm rằng cơ thể không đau, không mệt nghĩa là sức khỏe đang ổn định. Với người trẻ, việc đi khám đôi khi bị xem là không cần thiết nếu chưa có biểu hiện bất thường. Người đi làm lại có thể trì hoãn vì bận rộn, lo chi phí hoặc ngại chờ đợi tại cơ sở y tế.
Tuy nhiên, cảm giác khỏe mạnh không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ tình trạng bên trong cơ thể. Một số yếu tố nguy cơ như huyết áp cao, đường huyết bất thường hoặc rối loạn mỡ máu có thể tồn tại trong thời gian dài mà không gây triệu chứng dễ nhận biết.
Trong bài viết “Người Việt cần tập thói quen đi khám sức khỏe định kỳ”, VnExpress ghi nhận ý kiến của ông Nguyễn Trọng Khoa, khi đó là Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, cùng bác sĩ Hoàng Công Lâm, khi đó là Phó giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ. Các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của khám định kỳ trong phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, đồng thời lưu ý tầm quan trọng của tâm lý và lối sống đối với sức khỏe.
Khám định kỳ không có nghĩa là làm thật nhiều xét nghiệm
Một trong những hiểu lầm thường gặp là khám sức khỏe tổng quát càng nhiều hạng mục thì càng tốt. Trên thực tế, việc kiểm tra cần căn cứ vào độ tuổi, tiền sử gia đình, bệnh nền, lối sống và các yếu tố nguy cơ của từng người.
“Tăng cường quản lý sức khỏe cá nhân, sàng lọc và phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm.” Ông Nguyễn Trọng Khoa – khi đó là Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế. Nguồn: VnExpress · Ngày 3/10/2018 · Ảnh: Vũ Hoàng
Khám sức khỏe có thể bao gồm việc hỏi bệnh sử, kiểm tra các chỉ số cơ bản và đánh giá những vấn đề cần theo dõi. Bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định xét nghiệm hoặc phương pháp tầm soát phù hợp. Không phải ai cũng cần thực hiện cùng một danh sách xét nghiệm, và những kiểm tra không có chỉ định phù hợp có thể gây tốn kém hoặc dẫn đến các kết quả khó diễn giải.
Người đang điều trị bệnh mạn tính cần tuân thủ lịch tái khám được hướng dẫn. Với người chưa có bệnh nền, việc khám định kỳ vẫn có giá trị trong đánh giá nguy cơ và xây dựng kế hoạch chăm sóc sức khỏe lâu dài.
Khám đúng nhu cầu, hiểu đúng kết quả
Trước khi đi khám, người dân nên chuẩn bị thông tin về tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng, dị ứng và những biểu hiện sức khỏe gần đây. Nếu trong gia đình có người mắc các bệnh như đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch, thông tin này cũng nên được trao đổi với bác sĩ để phục vụ việc đánh giá nguy cơ.
Khám sức khỏe định kỳ cho công chức, viên chức và người lao động tại Cục Dân số
Sau khi có kết quả, người đi khám cần được giải thích rõ chỉ số nào nằm trong giới hạn tham chiếu, chỉ số nào cần theo dõi và khi nào nên kiểm tra lại. Một kết quả bất thường không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc đã mắc bệnh; ngược lại, kết quả bình thường ở một thời điểm cũng không bảo đảm sẽ không xuất hiện vấn đề sức khỏe trong tương lai.
Việc theo dõi sau khám vì thế rất quan trọng. Nếu được yêu cầu tái khám hoặc thực hiện thêm xét nghiệm, người dân nên tuân thủ hướng dẫn thay vì tự kết luận dựa trên thông tin tìm thấy trên mạng. Đối với người đã mắc bệnh mạn tính, lịch khám cần được thực hiện theo chỉ định để kiểm soát tình trạng bệnh và điều chỉnh điều trị khi cần.
Đặc biệt, khám định kỳ không thay thế việc thăm khám khi có triệu chứng. Đau ngực, khó thở, ngất hoặc những biểu hiện nghiêm trọng xuất hiện đột ngột cần được đánh giá y tế kịp thời, không nên chờ đến lịch khám tiếp theo.
Mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế
Chi phí và khoảng cách địa lý vẫn có thể khiến người dân ngần ngại đi khám, nhất là người có thu nhập thấp hoặc sống ở khu vực khó tiếp cận cơ sở y tế. Vì vậy, việc tổ chức khám tại địa phương, cung cấp thông tin rõ ràng về danh mục và chi phí, đồng thời hướng dẫn người dân sử dụng quyền lợi bảo hiểm phù hợp có thể góp phần giảm bớt trở ngại.
Bên cạnh đó, người dân cần được cung cấp thông tin chính xác về mục đích của từng loại khám và xét nghiệm. Không nên xem số lượng xét nghiệm là thước đo duy nhất cho chất lượng của một lần kiểm tra sức khỏe. Điều quan trọng là những nội dung được thực hiện có phù hợp với tình trạng và nguy cơ của người đi khám hay không.
Chăm sóc sức khỏe dự phòng cũng gắn liền với thói quen hằng ngày. Chế độ ăn hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ và tránh thuốc lá góp phần giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh. Tuy nhiên, lối sống lành mạnh không thể thay thế việc theo dõi y tế ở những người có nguy cơ hoặc đã được chẩn đoán bệnh.
Khám sức khỏe định kỳ có ý nghĩa khi kết quả được sử dụng để đưa ra hướng theo dõi và chăm sóc cụ thể. Thay vì chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới tìm đến bệnh viện, mỗi người nên chủ động tìm hiểu lịch kiểm tra phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe của mình.