Giữa nhịp sống hiện đại, khi mạng xã hội và các nền tảng số ngày càng chiếm nhiều thời gian của con người, sách vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa. Không chỉ cung cấp tri thức, sách còn lưu giữ ký ức lịch sử, truyền tải những giá trị truyền thống và góp phần hình thành nhân cách của mỗi cá nhân. Làm thế nào để văn hóa đọc tiếp tục được nuôi dưỡng trong thời đại số đang là vấn đề đáng quan tâm.
Sách – nơi lưu giữ những giá trị văn hóa
Từ những trang sách lịch sử, văn học đến các công trình nghiên cứu về phong tục, tín ngưỡng, sách là phương tiện quan trọng giúp con người tiếp cận và lưu giữ những thành tựu văn hóa qua nhiều thế hệ. Mỗi cuốn sách không đơn thuần là tập hợp những trang giấy, mà còn chứa đựng cách nhìn nhận thế giới, những kinh nghiệm sống và dấu ấn tinh thần của một thời đại.
Ảnh: Phan Thành
Trong văn hóa Việt Nam, vai trò của sách được thể hiện rõ qua kho tàng văn học dân gian, các tác phẩm văn học trung đại và những công trình ghi chép lịch sử. Từ Truyện Kiều của Nguyễn Du đến những trang viết về làng quê, con người và đất nước, sách góp phần phản ánh tâm hồn, lối sống, ngôn ngữ và bản sắc dân tộc.
Đặc biệt, những cuốn sách viết về lịch sử, di sản và phong tục truyền thống còn giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về nguồn cội. Khi những câu chuyện được ghi chép, nghiên cứu và phổ biến rộng rãi, tri thức văn hóa có thêm cơ hội được bảo tồn, tiếp nối và lan tỏa trong cộng đồng.
Văn hóa đọc trong thời đại số
Ngày nay, thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng đang thay đổi đáng kể. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người đọc có thể tiếp cận hàng nghìn bài viết, video và tài liệu điện tử. Sự phát triển ấy tạo thêm nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì thói quen đọc sách một cách tập trung và có chiều sâu.
Theo Báo Nhân Dân, trong bài viết thuộc chuyên đề về văn hóa đọc, vấn đề cần quan tâm không chỉ là người dân có đọc sách hay không, mà còn là họ đọc gì, đọc như thế nào và dành bao nhiêu thời gian cho việc đọc sâu. Đây là góc nhìn đáng chú ý trong bối cảnh thông tin ngắn, nhanh và liên tục xuất hiện trên các nền tảng trực tuyến.
Thực tế, đọc sách không nhất thiết phải gắn với những không gian trang nghiêm hay những cuốn sách dày hàng trăm trang. Một cuốn sách phù hợp với sở thích, một khoảng thời gian đọc mỗi ngày hoặc việc chia sẻ sách với bạn bè đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho thói quen đọc bền vững.
Bên cạnh sách in truyền thống, sách điện tử và sách nói cũng mở rộng khả năng tiếp cận tri thức cho nhiều nhóm độc giả. Điều quan trọng không nằm hoàn toàn ở hình thức đọc, mà ở chất lượng nội dung, khả năng chọn lọc thông tin và việc vận dụng kiến thức vào đời sống.
Từ trang sách đến những hoạt động văn hóa cộng đồng
Nhằm lan tỏa tình yêu sách, Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam được tổ chức vào ngày 21/4 hằng năm. Đây là dịp tôn vinh giá trị của sách, khuyến khích hoạt động đọc và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong việc xây dựng môi trường học tập suốt đời.
Ngày 18/4/2026, Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ năm được khai mạc tại Thư viện Quốc gia Việt Nam với chủ đề “Mạch tri thức - Từ trang sách đến không gian số”. Theo thông tin từ Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, chương trình kết hợp giới thiệu ấn phẩm, triển lãm và các hoạt động trải nghiệm, cho thấy nỗ lực đưa sách đến gần công chúng bằng những hình thức đa dạng hơn.
Các đại biểu cắt băng khai mạc Ngày Sách và Văn hoá đọc 2026. Ảnh: VGP/ Ngọc Hân
Đáng chú ý, trong hoạt động xuất bản và giới thiệu sách, việc kết hợp giữa nội dung truyền thống với các phương thức truyền thông hiện đại đang mở ra nhiều hướng tiếp cận mới. Một cuốn sách có thể được giới thiệu qua tọa đàm, triển lãm, câu lạc bộ đọc sách hoặc các nội dung giới thiệu trên mạng xã hội. Nhờ đó, việc đọc không chỉ là hoạt động cá nhân mà còn có thể trở thành trải nghiệm văn hóa mang tính kết nối.
Theo Báo Quân đội nhân dân, tại lễ khai mạc Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026, Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam Nguyễn Xuân Dũng nhấn mạnh vai trò của sách và văn hóa đọc đối với nền tảng tri thức, sự sáng tạo và khả năng thích ứng của mỗi người. Phát biểu này cho thấy việc phát triển văn hóa đọc không chỉ hướng đến số lượng sách được tiêu thụ, mà còn liên quan đến chất lượng tiếp nhận và sử dụng tri thức trong xã hội.
Nuôi dưỡng văn hóa đọc từ những điều nhỏ nhất
Để sách thực sự trở thành một phần của đời sống văn hóa, việc xây dựng thói quen đọc cần bắt đầu từ gia đình, nhà trường và cộng đồng. Gia đình có thể tạo không gian đọc chung; nhà trường nên khuyến khích học sinh, sinh viên đọc ngoài giáo trình; thư viện và các tổ chức văn hóa có thể phát triển những chương trình giới thiệu sách gắn với nhu cầu thực tế của công chúng.
Đối với người trẻ, đọc sách cũng cần được nhìn nhận như một cách khám phá bản thân và mở rộng hiểu biết, thay vì chỉ phục vụ thi cử. Việc lựa chọn sách có nội dung đáng tin cậy, đối chiếu thông tin và chủ động suy ngẫm sẽ giúp người đọc hình thành tư duy độc lập, đồng thời hạn chế sự phụ thuộc vào những nội dung ngắn, thiếu chiều sâu.
Bên cạnh đó, bảo vệ bản quyền và tôn trọng công sức của tác giả, dịch giả, nhà xuất bản là điều kiện cần thiết để xây dựng môi trường văn hóa đọc lành mạnh. Việc chia sẻ sách hợp pháp, sử dụng tài liệu có nguồn gốc rõ ràng và trích dẫn đúng quy định cũng chính là cách mỗi độc giả góp phần gìn giữ giá trị của tri thức.
Sách có thể thay đổi hình thức theo sự phát triển của công nghệ, nhưng giá trị cốt lõi của việc đọc vẫn nằm ở khả năng giúp con người hiểu biết hơn về thế giới và chính mình. Khi mỗi người dành thời gian cho sách, tri thức không chỉ được tiếp nhận mà còn được suy ngẫm, gìn giữ và truyền lại. Bởi vậy, phát triển văn hóa đọc không đơn thuần là khuyến khích mua thêm sách, mà là nuôi dưỡng một lối sống coi trọng tri thức, trân trọng văn hóa và hướng đến sự phát triển bền vững của cộng đồng.